دکتر «یاسین رحیمی» متخصص ارتوپد از مشکل شایع دیسک کمر در بین افراد با سنین مختلف مطلب مفصلی ارائه کرده است.

به گزارش روابط عمومی بیمارستان شهدای سلامت نی ریز، این متخصص ارتوپدی گفت:  آناتومی و ساختار دیسک ستون فقرات انسان از ۲۴ مهره استخوانی تشکیل شده که روی هم قرار گرفته‌اند. بین این مهره‌ها، بالشتک‌های ضربه‌گیر و انعطاف‌پذیری وجود دارند که به آن‌ها «دیسک بین مهره‌ای» می‌گویند.

او در ادامه افزود: هر دیسک مانند یک دونات است. بخش بیرونی آن سفت و مقاوم است (حلقه فیبروز) و بخش داخلی آن نرم و ژله‌ای‌مانند است (هسته پالپوس).

 دیسک‌ها فشارهای وارده بر ستون فقرات هنگام راه رفتن، دویدن، نشستن و بلند کردن اجسام را جذب می‌کنند و به مهره‌ها اجازه می‌دهند بدون اصطکاک نسبت به هم حرکت کنند.

او در ادامه به این سوال پاسخ دادکه:

دیسک کمر (فتق دیسک) چیست؟ در اصطلاح پزشکی به این حالت «هِرنی دیسک» یا «فتق دیسک» گفته می‌شود. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که بخش مرکزی نرم (هسته ژله‌ای) دیسک از طریق یک پارگی در حلقه بیرونی سفت بیرون زده و به فضای کانال نخاعی وارد می‌شود.

این ماده بیرون زده می‌تواند به ریشه‌های عصبی که از کنار دیسک عبور می‌کنند فشار بیاورد. این فشار باعث التهاب، درد و بی‌حسی در مسیر عصب می‌شود. اگر این اتفاق در ناحیه کمر رخ دهد، معمولاً عصب «سیاتیک» درگیر می‌شود.

  علائم بالینی دیسک کمر بسته به اینکه کدام مهره درگیر شده و عصب تحت فشار کدام است، متفاوت است، اما شایع‌ترین آن‌ها عبارتند از:

درد کمر: دردی که ممکن است ناگهانی شروع شود یا به تدریج بدتر شود.

 درد سیاتیک: دردی تیرکشنده که از کمر به باسن، ران، ساق پا و حتی تا انگشتان پا کشیده می‌شود. معمولاً درد در یک پا احساس می‌شود.

بی‌حسی یا گزگز: احساس خواب‌رفتگی یا سوزن‌سوزن شدن در پا یا انگشتان پا.

ضعف عضلانی: ضعف در عضلات پا که ممکن است باعث شود در راه رفتن یا بلند کردن پنجه پا دچار مشکل شوید (مثلاً پا لنگ بزنید).

 درد هنگام عطسه یا سرفه: افزایش فشار داخل شکم باعث تشدید درد می‌شود.

علت‌ها و عوامل خطر: 

چرا دیسک کمر اتفاق می‌افتد؟

فرسایش ناشی از سن: با افزایش سن، دیسک‌ها آب خود را از دست می‌دهند و کم‌کم خشک و شکننده می‌شوند و راحت‌تر پاره می‌شوند.

ژنتیک: برخی افراد استعداد ژنتیکی برای ابتلا به دیسک کمر دارند.

شغل و فعالیت: مشاغلی که نیازمند بلند کردن اجسام سنگین، چرخش‌های مکرر کمر، یا رانندگی طولانی هستند.

 اضافه وزن: فشار زیاد به ستون فقرات باعث تسریع فرسایش دیسک می‌شود.

 سیگار: نیکوتین جریان خون را به دیسک کاهش می‌دهد و سرعت فرسایش آن را بالا می‌برد.

روش‌های تشخیص پزشک برای تشخیص دقیق معمولاً این مراحل را طی می‌کند:

معاینه بالینی:

بررسی رفلکس‌های عصبی، قدرت عضلات و محل درد.

 ام‌آر‌آی (MRI): دقیق‌ترین روش برای مشاهده دیسک و محل فشار روی عصب.

سی‌تی اسکن (CT Scan): در مواردی که MRI امکان‌پذیر نیست استفاده می‌شود.

 عکس‌برداری با اشعه ایکس (X-Ray): بیشتر برای بررسی وضعیت کلی استخوان‌هاست و خود دیسک را نشان نمی‌دهد، اما برای حذف سایر علت‌ها لازم است.

روش‌های درمان معمولاً به صورت پله‌ای شروع می‌شود و در ۹۰٪ موارد با روش‌های غیرجراحی بهبود می‌یابد.

درمان‌های غیرجراحی (محافظه‌کارانه):

استراحت نسبی: نه استراحت مطلق در بستر، بلکه پرهیز از فعالیت‌های سنگین و نشستن‌های طولانی.

 دارو درمانی: مسکن‌ها (مانند استامینوفن)، داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (مانند ایبوپروفن)، و در موارد حاد داروهای شل‌کننده عضلانی یا کورتون (تزریق اپیدورال).

 فیزیوتراپی: تمرینات خاص برای کشش ستون فقرات و تقویت عضلات مرکزی بدن (Core) که از کمر حمایت می‌کنند.

گرمادرمانی و سرد درمانی: برای کاهش اسپاسم و درد.

 درمان جراحی: اگر پس از ۶ هفته درمان‌های غیرجراحی، درد همچنان شدید است، یا اگر بیماری دچار بی‌اختیاری ادرار/مدفوع شده یا ضعف عصبی شدیدی دارد، جراحی توصیه می‌شود.

رایج‌ترین روش دیسککتومی است که در آن بخش بیرون زده دیسک برداشته می‌شود تا فشار از روی عصب برداشته شود.

 پیشگیری (بسیار مهم):

 برای جلوگیری از بازگشت یا ابتلا به دیسک کمر:

حالت صحیح نشستن: صاف بنشینید و از صندلی‌های طبی استفاده کنید. بلند کردن صحیح اجسام: هرگز با کمر خمیده جسمی را بلند نکنید؛ زانوها را خم کنید، جسم را نزدیک بدن بگیرید و با صاف نگه داشتن کمر بلند کنید.

 ورزش منظم: شنا، پیاده‌روی و یوگا برای تقویت عضلات کمر بسیار مفیدند.

 کنترل وزن: رسیدن به وزن ایده‌آل فشار وارده بر کمر را به شدت کاهش می‌دهد.

دکتر «یاسین رحیمی» متخصص ارتوپدبیمارستان شهدای سلامت نی ریز